Vijf keer verwonderd
Elke dag gebeuren er dingen die laten zien waartoe wij als mensen in staat zijn. In deze rubriek verzamel ik vijf opvallende berichten die me verbaasden of inspireerden: stuk voor stuk ideeën voor vooruitgang. Niet alles is morgen realiteit, maar elk item laat zien: we zijn onderweg.
1. Twee liter water uit kurkdroge lucht
👉 Porous compound pulls 2 liters of water from air, and is factory-ready (New Atlas)
Als kind was ik al onder de indruk van verhalen over alchemisten. En had nog onvoldoende kritisch vermogen om te twijfelen aan de mogelijkheid om lood in goud te veranderen (want: waarom niet?). Wat jaren ouder (wijzer?) lees ik dit artikel over het winnen van water uit lucht. Zelfs relatief droge lucht. Het kind in mij wil meteen aan de slag met de fantasie: wat als dit echt werkt en snel op de markt komt?! Maar eerlijk is eerlijk: m’n huidige-leeftijd-ik kijkt er met een zekere scepsis naar.
💡 Zonneklaar dat dit relevant is: we gaan in grote delen van Europa inmiddels de derde hittegolf van deze zomer in. Veel landen maken zich zorgen over watertekorten, terwijl de grote rivieren een lage waterstand hebben die records breekt. Die problemen veroorzaken we zelf, en dit experiment laat zien dat we óók in staat zijn die problemen op te lossen. Hopelijk.
2. De zandbak was een feministisch masterplan?
👉 The rise and fall of the public sandbox (JSTOR Daily)
Wat hebben de teddybeer, het ijshoorntje en de zandbak met elkaar gemeen? Ze werden alledrie geïntroduceerd tijdens de Louisiana Purchase Exposition, later ook bekend als de 14e wereldtentoonstelling. Hoewel het artikel spreekt van de opkomst en ondergang van de zandbak, kijk ik er dagelijks op uit, in de binnentuin van m’n appartement. Maar goed, dat is dan ook in Berlijn, de bakermat van de zandbak.
💡 Waarom is de zandbak nog steeds relevant? In haar publicatie “The Sandbox: How Women Planted Play in the City” (Material Culture, vol. 54, no. 2, 2022) noemt Tamar Zinguer “spelen met zand ‘impliciete’ kennis, waarvoor geen uitleg of speciaal begrip vereist is.” De zandbak was een ruimte waarin “een houding van respect, saamhorigheid en participatie heerste, op een zeldzame plek met een universele aantrekkingskracht.” Grappig, ik gebruik zandbak als metafoor nog steeds in mijn werk.
3. Robots herkennen kleur
👉 This Breakthrough 3D Sensor Gives Robots True Human-Like Vision (BGR)
Het leuke aan mijn werk als change consultant en futurist, is om allerlei op het oog losse punten met elkaar te verbinden. Om de wereld als het ware in full colour te bekijken. Ook de Vierde Industriële Revolutie is mede daardoor zo’n grote omwenteling: daar komen computerkracht (Moore’s Law), sensoren, enorme hoeveelheden door mensen gegenereerde data (thanks, “social” media!), AI en ook robotica bij elkaar. Een nieuwe sensor kan robots in kleur laten zien, wat weer een extra laag data oplevert. (Overigens was ik wel verrast dat in kleur kijken blijkbaar een noviteit is)
💡 Wat wij eraan hebben? We zijn weer een stapje dichter bij het Jetsons-tijdperk, wat betekent dat we hopelijk eindelijk ontsnappen aan de dagelijkse sleur van de vaatwasser in- en uitruimen. Of, wie weet, misschien krijgen we nu eindelijk die zelfrijdende auto’s die ons al jaren beloofd worden. Aan de andere kant luidt dit mogelijk ook het tijdperk in waarin loodgieters, stratenmakers en zelfs doktersassistenten hun baan verliezen aan een glimmende nieuwe robot. Boeiende tijden… of toch een tikkeltje beangstigend?
4. De dag waarop ik Chernoff Faces leerde kennen
👉 Herman Chernoff, inventor of Chernoff faces, dies at 103 (Improbable)
Herman Chernoff overleed op 6 juli 2026 op 103-jarige leeftijd. Ik leerde onlangs over hem door een bijzondere uitvinding van de man: de Chernoff Faces. Een vondst uit 1973 waarbij cartoongezichten multidimensionale data weergeven. Het idee was dat de hoek van de wenkbrauw, de vorm van de mond, de stand van de ogen allemaal een datapunt zouden weergeven. Wij zijn tot in ons reptielenbrein getraind om een gezicht in no time te lezen en analyseren. Chernoff dacht dat het daarom een goed idee zou zijn om die vaardigheid te gebruiken voor data visualisaties. Een super natuurlijke vorm van dashboards, zo je wil. De tegenvaller was: het waren teveel variabelen in een beeld. Plus: zonder een soort legenda van waar je naar keek, wist je eigenlijk nog niks. Er meest veel meer hersenwerk gedaan worden dan wat we als primaten zo goed kunnen. De methode sloeg terecht nooit aan.
💡 Context: Tot zijn overlijdensbericht had ik nog nooit van hem gehoord, en dat is nogal bijzonder, want zonder zijn andere, grote concept, de Chernoff Bounds, zou een flinke hoeveelheid technologie niet zo werken als we gewend zijn. Het is een wiskundige formule uit de jaren 50 die bewijst dat toevallige uitschieters en ruis in je data naar de achtergrond verdwijnen zodra je steekproef groot genoeg is. Veel mensen denken dat ruis geleidelijk minder wordt als je meer data verzamelt. Chernoff bewees wiskundig dat het veel sneller gaat: de kans op een extreem afwijkende uitslag valt als het ware van een exponentiële klif af. De formule geeft je vooraf een veiligheidsmarge. Je stelt de vraag: “Ik wil maximaal 0,001% kans hebben dat mijn AI-model of algoritme een beslissing neemt op basis van toevallige ruis. Hoeveel data-punten heb ik dan minimaal nodig?” Chernoff geeft je exact dat getal.
Zonder de Chernoff Bounds zou veel van onze technologie vastlopen. Machine learning-modellen hebben het nodig om te bewijzen dat ze verder kijken dan hun trainingsdata. Cloudservers gebruiken het om dataverkeer langs meerdere servers te leiden, zodat er niet één machine oververhit raakt door een piek aan werk. Door exact voldoende data herhaaldelijk te testen verandert de nauwkeurigheid van algortimes van 51% naar bijna 100% zekerheid.
We leren vaak pas over zaken als hun uitvinder overlijdt. Soms is dat de uitvinding die net niet werkte. De successen die in alle stilte onze wereld draaiende houden, halen zelden het nieuws.
5. Hooiwagens geven ons iets om op te kauwen
👉 Daddy longlegs seen catching and eating frogs in astonishing first (Refractor)
Een sterk verhaal voor in de kroeg: een hooiwagen (de spinachtige) eet een kikker. “Neem er nog een”, zou je haast denken, om zelf met een eigen sterk verhaal de ander proberen te overtroeven. Esteban Calvache en een team wisten het op beeld vast te leggen (link start de download van een filmpje). Mogelijk was de kikker verzwakt of in diepe slaap, en de hooiwagen is er wel een van een flink formaat, maar toch.
💡 Context: een “had je nooit geloofd” bericht. Welke andere dingen die we voor waar of vanzelfsprekend aannemen blijken toch net iets anders in elkaar te zitten? Vandaar: stay amazed every day.
