Dansen op een vulkaan? Doe het met strategie!

De vulkanen (beeld: Hein Schuijtvlot)

Hoe je jouw organisatie voorbereidt voor de volgende schok.

TL;DR:
Europese directieteams krijgen de ene na de andere schok te verwerken: geopolitiek, inflatie, haperende toeleveringsketens, klimaat, cybersecurity, hackers en AI.
Je kunt onmogelijk voorspellen wanneer de volgende disruptie jouw resultaten raakt. Je kunt je organisatie wel trainen om te reageren voordat de paniek toeslaat.
Zo ga je van stilstand en stagnatie naar een doelbewuste strategie.

De balzaal van 1830 (en jouw directiekamer van nu)

In 1830 stond de Franse politicus Narcisse-Achille de Salvandy op een schitterend bal in Parijs en merkte op: nous dansons sur un volcan, we dansen op een vulkaan. Niet lang daarna sloeg de revolutie over naar de straten buiten de balzaal en verloor koning Karel X zijn troon.

Historici discussiëren nog steeds of De Salvandy een geestig bedoelde observatie maakte of een bloedserieuze waarschuwing gaf. Wat we zeker weten: de mensen in die zaal voelden de grond trillen onder hun voeten en toch bleven ze vrolijk doordansen.

Precies dat doen veel managementteams op dit moment ook, in organisaties van Helsinki tot Barcelona.

“Black October” hebben we al achter de rug

Laten we kijken naar wat er zich in het hier en nu buiten de balzaal afspeelt.

De klimaatverandering versnelt sneller dan de meeste risicomodellen kunnen bijhouden. Extreme weersomstandigheden en een zware El Niño zetten onze infrastructuur onder druk, terwijl de klimaattop moeite heeft om tot actie over te gaan. De geopolitieke orde die het Europese bedrijfsleven zestig jaar lang overeind hield verschuift, open en bloot. Oorlogen in Europa en het Midden-Oosten jagen dit aan.

Daar komen de digitale schokken nog eens overheen. Cybercriminelen hackten onlangs de koelsystemen van tientallen Europese supermarkten en lieten zo voor miljoenen euro’s aan voedsel bederven. Gehackte waarschuwings-apps in Oekraïne en Rusland stuurden vervalste meldingen uit over een nucleaire aanval. Een softwarelek in PHP (gebruikt door bijna 90% van alle websites en apps) haalde honderden websites offline voordat er überhaupt een patch bestond. Sommige waarnemers noemden het al BlackOctober. En alsof dit allemaal nog niet genoeg is, verandert AI razendsnel de manier waarop we werken. De meeste organisaties zijn de businesscase nog aan het oppoetsen.

Als je leidinggeeft aan een commercieel bedrijf of een non-profit, voelen die krantenkoppen misschien abstract. Totdat die ene vrijdagochtend aanbreekt. Ineens kan je team niet inloggen in hun email programma. Een betrouwbare leverancier kan een cruciale bestelling opeens niet meer leveren. Vaste klanten wachten even met hun contractverlenging omdat hun eigen budgetten bevroren zijn. Sleutelfiguren in je team kijken stilletjes om zich heen omdat ze het constante brandjes blussen zat zijn. Los van elkaar kun je elk van deze tegenslagen prima managen. Komen er meerdere op hetzelfde moment samen, dan zit je opeens in een serieuze crisis.

In bijna elk gesprek met leiders hoor ik tegenwoordig dezelfde opmerking: “We moeten er echt eens goed voor gaan zitten om deze risico’s te bespreken.” Vervolgens neemt de waan van de dag het weer over en schuift die discussie zomaar maanden op. Maar waarheid is ongemakkelijk: de volgende tegenslag die jouw organisatie raakt, komt een stuk sneller dan je had verwacht.

De data bevestigt wat je onderbuik al wist

Heb je het vermoeden dat jullie strategie is ontworpen voor een wereld die veel rustiger was? Onderzoek geeft je daarin groot gelijk.

Het Global Risks Report 2026 van het World Economic Forum zet onzekerheid bovenaan de agenda. Van de meer dan 1.300 ondervraagde risicospecialisten, bedrijfsleiders, onderzoekers en beleidsmakers verwacht de helft een turbulente of stormachtige komende twee jaar. Kijk je tien jaar vooruit, dan stijgt dat cijfer naar 57 procent. Slechts een procent denkt nog dat we in de luwte blijven.

De 2026 Global CEO Survey van PwC laat ongeveer hetzelfde zien. Het vertrouwen van CEO’s in omzetgroei is gedaald tot het laagste punt in vijf jaar. Maar drie op de tien leiders hebben vertrouwen in de komende twaalf maanden. Dat is een flinke daling ten opzichte van meer dan de helft in 2022. Tegelijkertijd laat onderzoek van McKinsey zien dat 86 procent van de organisaties zich niet voorbereid voelt om AI in de dagelijkse operatie in te voeren. Een op de zes kan zelfs niet eens benoemen wie er intern verantwoordelijk voor is.

Vertaal die macro data naar het dagelijkse leven en het beeld wordt nog scherper. Je ziet de toenemende polarisatie, die gemeenschappen splijt. Je ziet protesten oplaaien in Frankrijk, Spanje en Duitsland. Je ziet de voortslepende oorlog in de achtertuin van Europa, de toenemende druk op democratische instellingen en de AI-gedreven cyberaanvallen in het acht uur journaal.

Elk van deze krachten domineerde vroeger een decennium: we hadden letterlijk tien jaar de tijd om aan het internet te wennen. Vandaag de dag moeten managementteams ze allemaal tegelijkertijd in goede banen leiden, maar dan met bestuur en routines die gebouwd waren voor een andere tijd.

Waarom slimme leiderschapsteams zich niet verroeren

De waarschuwingssignalen zijn overduidelijk. Waarom komen slimme en capabele directieteams dan toch niet in actie? Twee redenen verklaren dit.

Ten eerste zijn de problemen complex en met elkaar verstrengeld. Zet je eerste stap in AI-adoptie en je loopt direct op tegen privacy, de ondernemingsraad, budgetbeperkingen en een tekort aan vaardigheden. Wanneer elke eerste stap direct vier andere hoofdpijndossiers veroorzaakt, aarzelen mensen om überhaupt in beweging te komen.

Ten tweede zit ons eigen instinct ons in de weg. Als bedreigingen uit alle hoeken en gaten tegelijk komen, grijpt het menselijk brein terug op zijn oudste overlevingsreflex: bevriezen en hopen dat de vulkaan rustig blijft. Er speelt ook een simpele praktische reden mee. Dagelijkse deadlines van klanten en jaardoelen eisen onmiddellijke actie. Het uitstellen van een strategisch gesprek over langetermijnweerbaarheid voelt op dat moment volkomen noodzakelijk, tot de dag dat een crisis het gat pijnlijk blootlegt.

Doe nu die brandoefening

Hier scheiden de wegen tussen mij en de doemdenkers. De meeste vulkanen barsten uit zonder waarschuwing. Deze specifieke vulkaan rommelt al jaren en we hebben het volkomen in beeld.

Een gebrek aan informatie is zelden de flessenhals in je organisatie. Elk leiderschapsteam kan de krachten benoemen die de sector onder druk zetten. De echte uitdaging ligt in het omzetten van dat besef naar praktische paraatheid, nog voordat een crisis toeslaat.

In de managementteams waarmee ik werk, draait het verschil tussen organisaties die struikelen en degenen die de controle behouden vrijwel nooit om wie de beste informatie bezat. Het draait volledig om voorbereiding. Teams die disruptie als een abstract agendapunt behandelen, verliezen cruciale dagen met vergaderen over wat er aan de hand is zodra een schok toeslaat. Teams die vooraf realistische scenario’s hebben voorbereid, kennen hun zwakke plekken en weten precies wie welke knoop doorhakt wanneer de druk toeneemt.

Je kunt dit soort paraatheid nergens kopen. Je kunt een AI-tool onmogelijk vragen om het voor je te op te lossen. De oplossing bestaat uit de manier waarop jouw leiderschapsteam samen denkt en beslist, in de tijd waarin je nog de ruimte hebt om te manoeuvreren.

Drie afspraken die je nu moet maken

Onder grote druk onthouden mensen maximaal drie dingen. Wil je dat jouw organisatie overeind blijft wanneer de boel ontwricht raakt, maak dan vandaag nog deze drie afspraken:

  • 1: Een gedeeld beeld. Jouw leiderschapsteam heeft één enkele, eerlijke visie nodig op de krachten die de organisatie beïnvloeden, in plaats van losse, onuitgesproken aannames. Haal verschillen van inzicht vroegtijdig boven water en schrijf op wat jullie daadwerkelijk geloven dat er aan de hand is.
  • 2: Benoemde struikeldraden. Spreek af welke concrete, waarneembare signalen een koerswijziging in werking zetten. Is jullie reactie op een grote marktverschuiving “we plannen wel een overleg in om dit te bespreken als het zover is”, dan loop je hopeloos achter. Goede struikeldraden komen met vooraf afgesproken acties en een duidelijke eigenaar.
  • 3: Adaptieve spierkracht. Gedetailleerde vijfjarenplannen raken razendsnel achterhaald. Het vermogen om onder druk opnieuw bij te stellen en te plannen betaalt zich daarentegen altijd uit. Teams die oefenen met het opvangen van schokken behandelen een plotselinge hapering als een brandoefening die ze al een keer hebben gedraaid.

Elk van deze afspraken ligt volledig binnen je eigen controle en kan je vandaag nog vastleggen. Je hebt er geen glazen bol voor nodig.

Wie komt er na een schok daadwerkelijk als winnaar uit de bus?

Iedereen die nu belooft de komende vijf tot tien jaar te kunnen voorspellen, verkoopt een zekerheid die ze simpelweg niet waar kunnen maken. Voorspellers hebben bijna elke grote disruptie van de afgelopen twintig jaar gemist, ondanks zeer zelfverzekerde voordrachten en presentaties.

Kijk liever naar wat er echt gebeurt na een grote economische schok. Een studie van de Harvard Business Review onder 4.700 bedrijven tijdens wereldwijde recessies toonde aan dat slechts negen procent er sterker uitkwam. Die winnaars vertrouwden niet op voorspellingen. Ze slaagden omdat ze zich vroeg voorbereidden en doelbewuste keuzes bleven maken, precies op het moment dat de concurrentie bevroor.

De leiders die het komende decennium winnen, delen exact diezelfde gewoonte. Ze komen vroeg in actie, terwijl de rest van de markt nog discussieert over de volgende stap.

Afhankelijk van waar jouw team nu staat, zijn er twee manieren om in beweging te komen:

  • Start met perspectief: Voelen jouw mensen de druk toenemen, zonder dat ze een gezamenlijke taal hebben voor wat er aan het verschuiven is? Breng mij dan in voor The Big Picture keynote. Ik leg de link tussen geopolitiek, technologie, economie en menselijk gedrag. Je leiderschapsteam en medewerkers zien het speelveld weer helder en verlaat de zaal vol energie om actie te ondernemen.
  • Direct door naar actie: Ziet jouw leiderschapsteam de vulkaan al bijna uitbarsten en willen jullie die zorg omzetten in concrete keuzes? Boek dan de Future-proof Roadmap workshop. Samen brengen we jullie specifieke kwetsbaarheden in kaart, bepalen we duidelijke struikeldraden, wijzen we eigenaarschap toe en bouwen we een direct inzetbare strategische koers die naadloos aansluit bij het DNA van jouw organisatie.

Boek direct een kennismaking om te verkennen wat jouw team nodig heeft voordat de volgende aardschok zich aandient.

Geschreven door Krispijn Plettenberg. AI tools zijn gebruikt voor vertaling en redactie.

STAY AMAZED EVERY DAY

Sinds 2009 helpt stay amazed every day organisaties om betere resultaten te behalen met een proactieve aanpak die past bij hun waarden. Samen maken we de veranderingen om ons heen hanteerbaar, zodat jij actief kunt meebouwen aan wat eraan komt.

CONTACT

stay amazed every day
+49 30 7594-8016
welkom@stayamazedeveryday.com
Genter Str. 47, 13353 Berlijn – Duitsland

LinkedIn icon hoverstateLinkedIn icon
mail icon hoverstateMail icon